1

Robert Gabor alias Tremolo

/ tremolo / sch [katalog] [katalog] / Artykuly [katalog] / Wzmacniacze [katalog] / Lampy elektronowe diody triody i pentody [doc]

Widok ikon Widok miniatur Do artykulu

Kategoria /Artykuly/Wzmacniacze

← Koncowka mocy - Wzmacniacz tetrodowy SE [doc] | Oprzewodowanie wzmacniaczy gitarowych [doc] →

Lampy elektronowe diody triody i pentody [doc]

Co to takiego lampa elektronowa? pewnie zastanawiali軼ie si co to za 瘸r闚ka z wieloma pinami wbita w jakie z陰cze, kt鏎e widzicie po raz pierwszy. Taki widok by czym normalnym dla naszych rodzic闚 czy dziadk闚. Ka盥y mia sw鎩 telewizor a w nim, pr鏂z wielu kilogram闚 opornik闚, kondensator闚 i innych patent闚 ze Zwi您ku Radzieckiego, sta造 瘸r闚ki, w kt鏎ych 瘸rzy這 si ma貫 s這鎍e i rozgrzewa這 szklan ba鎥 niby bombk - z choinki pozbawion lakieru. Niczym 瘸r闚ka na suficie przy niskim napi璚iu. 畝r闚ka z wi瘯sz ilo軼i czego i obudow nie przypominaj帷 zazwyczaj gruszki.

Sk康 takie a nie inne dzia豉nie i my郵 technologiczna? Lampy elektronowe to ewolucja zwyk貫j 瘸r闚ki. Wielcy wynalazcy zesz造ch wiek闚 wpadali na genialne i rozwojowe pomys造 wstawiaj帷 dodatkowe opr鏂z 瘸rzenia elementy przewodz帷e i nieprzewodz帷e do 瘸r闚ki pr騜niowej. Aby 豉twiej si je 陰czy這 stworzono z陰cza zwane coko豉mi, do kt鏎ych wpina si szklan zabawk.

Do niedawna przyk豉dem lampy elektronowej by kineskop telewizora lub monitora typu CRT.

Nas to nie b璠zie zupe軟ie nic obchodzi. Nie jest to strona o oscyloskopach nas interesuje aspekt lamp w technologii gitar elektrycznych a konkretniej amplifikacji sygna逝 z gitary. Lampa w uk豉dzie wzmacniacza gitary elektrycznej jest swoist ciekawostk. Dlaczego, skoro wzmacniacze audio w wi瘯szo軼i to technologia tranzystor闚?

Lampy gitarowe zosta造 prawie w ca這軼i wyparte przez tranzystory i inne elementy p馧przewodnikowe: diody krzemowe; a p騧niej przez uk豉dy scalone w nowych urz康zeniach. Ich specyficzne brzmienie jest imitowane przez procesory gitarowe i efekty gitarowe oraz pewne symulatory na wzmacniaczach operacyjnych (Tube Screamery).

Ale dlaczego najlepsze piece gitarowe chyba ju od kilkudziesi璚iu lat s lampowe? A no dlatego, z lampa dostarcza o wiele bardziej dynamicznego sygna逝 gitarowego. Po za tym sama staje si jakby elementem instrumentu, przez takie powielane rok w rok spektrum w豉snej doskona這軼i pod postaci niezliczonej ilo軼i konstrukcji firmowych. 

Przedstawiam poni瞠j kilka typ闚 podstawowych lamp stosowanych we wzmacniaczach gitarowych. Informacje o lampach zosta造 zaczerpni皻e z wikipedii.

Dioda pr騜niowa - to najprostszy rodzaj lampy elektronowej. Jest wyposa穎na w dwie elektrody - anod i katod. Katoda jest 廝鏚貫m elektron闚. Pr騜niowe diody prostownicze wysokiego napi璚ia nazywa si kenotronami. Stosowana jest zamiennie ze zwyk造mi diodami krzemowymi, do prostowania wysokiego napi璚ia zasilaj帷ego lampy mocy w konstrukcjach wzmacniaczy i przedwzmacniaczy gitarowych zar闚no solowych i basowych. 

Diody po鈔ednio 瘸rzone

Dioda symbol.svg

Emisja z katody zachodzi pod wp造wem wysokiej temperatury (emisja termoelektronowa) - katoda jest 瘸rzona najcz窷ciej za pomoc pr康u elektrycznego.

Cech charakterystyczn diody jest jednokierunkowy przep造w pr康u elektrycznego: w kierunku od anody do katody (elektronyporuszaj si w kierunku przeciwnym). Pr康 p造nie przez diod tylko wtedy, gdy anoda ma potencja wy窺zy ni katoda. Jednokierunkowe przewodzenie pr康u zachodzi na skutek tego, 瞠 tylko rozgrzana katoda ma zdolno嗆 emisji elektron闚. Przy polaryzacji w kierunku przewodzenia (anoda +, katoda -) pole elektryczne mi璠zy elektrodami przyspiesza wyemitowane elektrony, przy polaryzacji odwrotnej pole elektryczne hamuje ruch elektron闚 nie dopuszczaj帷 do ich przep造wu.

Pierwsz diod pr騜niow skonstruowa angielski fizyk John Ambrose Fleming w roku 1904, jednak do powszechnego u篡tku wesz豉 dopiero pod koniec lat 20. Wcze郾iej by豉 wykorzystywana rzadko - jako element prostowniczy du瞠j mocy.

Ze wzgl璠u na zastosowanie diody dziel si na detekcyjne, prostownicze i specjalne (np. mikrofalowe czy szumowe). Rodzaj zastosowania wymusza odpowiednie cechy konstrukcyjne. W europejskim systemie oznacze lampdiodom odpowiadaj - po pierwszej literze definiuj帷ej rodzaj 瘸rzenia - litery: A (dioda detekcyjna), B (podw鎩na dioda detekcyjna), Y (dioda prostownicza) oraz Z (podw鎩na dioda - duodioda- prostownicza). Przyk豉dowe typy diod: EY88, AZ1, EAA91 (oznaczenia w systemie europejskim) lub RGN1054 (w systemie Telefunken).

Diody bezpo鈔ednio 瘸rzone

Dioda bezposr zarzona.svg

Najprostsze diody prostownicze budowane by造 bez galwanicznego oddzielenia w堯kna 瘸rzenia od katody. Inaczej m闚i帷 w堯kno 瘸rzenia mia這 potencja katody, co powodowa這 pewne utrudnienia w budowie urz康ze z u篡ciem takich lamp (w堯kno 瘸rzenia takiej diody musia這 by zasilane zazwyczaj z innego 廝鏚豉, ni pozosta貫 lampy i mia這 zazwyczaj wysoki potencja dodatni wzgl璠em elektrycznej "masy" urz康zenia), ale znacznie upraszcza這 konstrukcj samej diody. Dioda taka nazywana by豉 dodatkowym okre郵eniem - "bezpo鈔ednio 瘸rzona". Tak w豉郾ie konstrukcj mia豉 m.in. podw鎩na dioda AZ1, jak i przedstawiona na fotografii poni瞠j podw鎩na dioda AZ12 - jedno w堯kno 瘸rzenia stanowi帷e wsp鏊n katod oraz dwie anody.

Dubulttriode darbiibaa.jpg
Trioda symbol.svg

Trioda

Trioda jest najprostsz i najstarsza lamp wzmacniaj帷. Sk豉da si z trzech elektrod - anody, katody i siatki. Trioda umo磧iwia sterowanie przep造wem elektron闚 z katody do anody przez zmian napi璚ia na siatce - a zatem umo磧iwia budowanie wzmacniaczy sygna堯w elektrycznych. W gitarowych konstrukcjach wzmocnienie pocz徠kowe jak i brzmienie jest generowane w tych瞠 lampach. S逝膨 te do inwersji sygna逝 do ko鎍owych lamp mocy oraz do transformacji opornosci gitary na opornos zrozumia陰 dla wn皻rza wzmacniacza gitarowego. 

Wydajno嗆 emisji elektron闚 z katody zale篡 od nat篹enia pola elektrycznego przy katodzie. W diodzie na to pole wp造wa tylko anoda, w triodzie anoda i siatka, niezale積ie od siebie - mo磧iwa jest wi璚 regulacja pr康u anody za pomoc innej elektrody - siatki. Poniewa siatka znajduje si bli瞠j katody ni anoda to oddzia逝je ona silniej na emisj elektron闚 z katody ni anoda - im silniej tym wi瘯sze wzmocnienie da si uzyska za pomoc lampy.

Trioda wzmacniacz.svg

Podstawowymi parametrami triody jest wzmocnienie (wyra瘸ne w V/V) - parametr m闚i帷y ile razy wi璚ej musi si zmieni napi璚ie na anodzie w stosunku do napi璚ia na siatce aby utrzyma ten sam pr康 anodowy, nachylenie charakterystyki (wyra穎ne w mA/V) - parametr m闚i帷y o ile miliamper闚 zmieni si pr康 anody przy zmianie napi璚ia na siatce o 1V przy niezmiennym napi璚iu na anodzie, oraz napi璚ia maksymalne, pr康 maksymalny i moc maksymalna jaka mo瞠 wydzieli si na anodzie.

Podstawowym podzia貫m triod jest podzia na triody sygna這we s逝膨ce do jak najsilniejszego wzmocnienia amplitudy sygna逝, oraz triody g這郾ikowe - s逝膨ce do dostarczenia du瞠j mocy do obci捫enia.

Opr鏂z wzmacniania sygna堯w elektrycznych triody s r闚nie u篡wane do detekcji, generacji drga elektrycznych, jako lampy impulsowe i inne. W europejskim systemie oznacze lamp triodom odpowidaj litery C dla triod sygna這wych i D dla triod mocy.

Trioda Lee De Foresta z 1906

Przyk豉dy triod: A425, AC2, ECC81, ECC83, ED500, 300B.

Tetrode-Symbol de.svg

Tetroda

Tetroda jest rodzajem lampy pr騜niowej posiadaj帷ej cztery elektrody: anod, katod i dwie siatki umieszczone pomi璠zy anod i katod. Lampa ta powsta豉 jako udoskonalenie triody w po這wie lat 20. XX wieku. Tetroda stosowana jest najcz窷ciej jako element wsp馧pracuj帷y przez transformator g這郾ikowy z g這郾ikiem.

W stosunku do triody zawiera dodatkow siatk umieszczon pomi璠zy siatk pierwsz (steruj帷) a anod. Siatka ta s逝篡 do minimalizacji wp造wu anody na siatk steruj帷. Do du篡ch wad triody nale篡 w豉郾ie silne oddzia造wanie anody na siatk, oraz du瘸 pojemno嗆 pomi璠zy anod a siatk. W tetrodzie druga, dodatkowa siatka pod陰czona jest do wysokiego napi璚ia sta貫go, tworz帷 pole elektryczne ekranuj帷e anod od siatki steruj帷ej - st康 jej nazwa: siatka ekranuj帷a.

Charakterystyka anodowa tetrody.

Wprowadzenie tej siatki ma bardzo silny wp造w na charakterystyki i parametry lampy. Jak wida na przyk豉dowej charakterystyce wyj軼iowej (charakterystyka, kt鏎a pokazuje zale積o嗆 pr康uanody od napi璚ia na anodzie przy niezmiennym napi璚iu innych elektrod) nachylenie wykresu jest niewielkie - oznacza to, 瞠 wp造w napi璚ia anody na pr康 anody jest znacz帷o mniejszy. Umo磧iwia to uzyskanie du穎 wi瘯szego wzmocnienia w jednej lampie - dla triody by這 to typowo 10 - 50 razy, dla tetrod mo瞠 osi庵a warto軼i rz璠u 200 - 1000 razy.

Ponadto pojemno嗆 pomi璠zy siatk steruj帷 a anod zostaje znacznie ograniczona - typowe warto軼i sa rz璠u 0,01 pFdla tetrod sygna這wych w por闚naniu z 1 pF dla triod, dzi瘯i czemu mo磧iwe jest silne wzmacnianie sygna堯w szerokopasmowych i wysokocz瘰totliwo軼iowych.

Istotn wad tetrody jest istnienie emisji wt鏎nej. Elektrony przemieszczaj帷e si w kierunku anody s przyspieszane napi璚iem siatki ekranuj帷ej. Uderzaj one w katod wybijaj帷 z niej tzw. elektrony wt鏎ne. Je郵i napi璚ie anodowe jest wi瘯sze od napi璚ia siatki ekranuj帷ej og馧 elektron闚 osi庵a anod. Gdy napi璚ie na siatce ekranuj帷ej jest wy窺ze ni na anodzie (np. z powodu spadku napi璚ia na obci捫eniu obwodu anodowego) elektrony wt鏎ne osi庵aj t siatk powoduj帷 zmniejszenie si ca趾owitego pr康u anodowego (tzw. ujemna rezystancja dynamiczna). Jest to tzw. zjawisko dynatronowe, b璠帷e przyczyn zniekszta販e charakterystyki anodowej. Tetrody strumieniowe(wi您kowe) umo磧iwiaj eliminacj tego zjawiska, dzi瘯i specjalnej konstrukcji tych lamp - obie siatki maj jednakow liczb zwoj闚 tak ustawionych, 瞠 zwoje siatki pierwszej zas豉niaj zwoje siatki ekranuj帷ej. Powoduje to skupianie elektron闚 w wi您ki (strumienie) w p豉szczy幡ie pionowej. Skupianie elektron闚 w p豉szczy幡ie poziomej zapewniaj specjalne p造tki po陰czone z katod. Zag瘰zczone w ten spos鏏 strumienie elektron闚 powoduj obni瞠nie potencja逝 mi璠zy siatk ekranuj帷 a anod podobnie jak w pentodziew wyniku dzia豉nia siatki hamuj帷ej. Ze wzgl璠u na du膨 pojemno嗆 pomi璠zy siatk steruj帷 a anod (do 1 pF) tetrody strumieniowe s stosowane w zasadzie tylko w stopniach ko鎍owych wzmacniaczy mocy (np. KT66).

W europejskim systemie oznacze lamp tetrodom sygna這wym odpowiada litera E, a g這郾ikowym litera L.

Pentode PL500.jpg
Pentoda - symbol i oznaczenia elektrod:
H - w堯kno 瘸rzenia
1 - anoda
2 - katoda
3 - siatka steruj帷a
4 - siatka ekranuj帷a
5 - siatka hamuj帷a

Pentoda

Pentoda jest lamp pr騜niow zawieraj帷 pi耩 elektrod: anod, katod i trzy siatki[1]. Powsta豉 jako rozwini璚ie tetrody i r闚nie jak ona we wzmacniaczu gitarowym wsp馧pracuje z g這郾ikiem.

Powsta豉 z ewolucji tetrody przez do這瞠nie dodatkowej, trzeciej siatki pomi璠zy siatk drug (ekranuj帷) a anod. Ta modyfikacja wynika z wady tetrody: emisji wt鏎nej z siatki drugiej. Mianowicie siatka druga pod陰czona do wysokiego dodatniego potencja逝 przyci庵a elektrony. Rozp璠zone elektronypadaj帷 na siatk drug wybijaj z niej nast瘼ne elektrony (emisja wt鏎na), kt鏎e mog teraz wr鏂i na siatk drug, albo dotrze do anody. Ten drugi przypadek wyst瘼uje, gdy anoda i siatka druga maj zbli穎ne potencja造. Wtedy pr康 siatki drugiej spada o warto嗆 pr康u emisji wt鏎nej, a pr康 anody ro郾ie - nie jest to zjawisko korzystne. Po to w豉郾ie w pentodzie wprowadzono dodatkow trzeci siatk pomi璠zy anod a siatk drug. Siatka ta ma niski potencja (z regu造 jest po陰czona z katod) i jest do嗆 rzadka. Powoduje ona obni瞠nie potencja逝 w przestrzeni pomi璠zy anod a siatk drug, kt鏎ego wolne elektrony wt鏎ne nie s w stanie przeby, natomiast szybkie elektrony pierwotne przebywaj bez problemu.

Pozwala to unikn望 negatywnych skutk闚 emisji wt鏎nej, a ponadto polepsza efekt ekranowania siatki steruj帷ej (pierwszej) od anody. Charakterystyki pentod s podobne do charakterystyk tetrod, pentody tylko maj nieco wi瘯sz rezystancj wyj軼iow i mniejsz pojemno嗆 anoda-siatka druga.

Cz窷ci sk豉dowe pentody EL84 od lewej:
na g鏎ze:
- dwa radiatory siatki ekranuj帷ej
- g鏎ny mostek mikowy
- poch豉niacz gaz闚 - getter
na dole elektrody (w lampie umieszczone jedna w drugiej):
- w堯kno 瘸rzenia
- po鈔ednio 瘸rzona katoda tlenkowa
- siatka steruj帷a
- siatka ekranuj帷a
- siatka hamuj帷a
- anoda
- brakuje ba鎥i i stopki talerzykowej (coko逝)

Pierwsze pentody zacz窸y pojawia si pod koniec lat 20., pocz徠kowo wykorzystywane wy陰cznie jako lampy g這郾ikowe (dzi瘯i swojej du瞠j rezystancji wyj軼iowej wzmacniacze na pentodzie mia造 lepsz sprawno嗆 ni wzmacniacze na triodach) szybko sta造 si podstawow lamp wzmacniaj帷, zw豉szcza w dziedzinie wysokich cz瘰totliwo軼i.

W europejskim systemie oznacze lamp pentodom sygna這wym odpowiada litera F, a pentodom g這郾ikowym litera L.

Przyk豉dem obecnie stosowanej pentody w rozwi您aniach audio jest lampa EL34.

Facebook Twitter Email More..

Skomentuj stron


kod: heavy3

Komentarze i pytania

7 komentarzy dla tego widoku

popular:


Lampy elektronowe diody triody i pentody, Wzmacniacze, fachowiec gitarowy, elektronika i schematy-,
2016-12-24 01:48:06, 7b0441d8 #2745

popular:


Lampy elektronowe diody triody i pentody, Wzmacniacze, fachowiec gitarowy, elektronika i schematy-,
2016-12-24 01:45:16, 7b0441d8 #2744

popular:


- elektronika i schematy- - fachowiec gitarowy - Wzmacniacze - Lampy elektronowe diody triody i pentody
2016-12-24 01:44:48, 7b0441d8 #2743

popular:


- elektronika i schematy- - fachowiec gitarowy - Wzmacniacze - Lampy elektronowe diody triody i pentody
2016-12-24 01:44:43, 7b0441d8 #2742

popular:


- elektronika i schematy- - fachowiec gitarowy - Wzmacniacze - Lampy elektronowe diody triody i pentody
2016-12-24 01:43:59, 7b0441d8 #2741

popular:


- elektronika i schematy- - fachowiec gitarowy - Wzmacniacze - Lampy elektronowe diody triody i pentody
2016-12-24 01:43:46, 7b0441d8 #2740

/Artykuly/Wzmacniacze Lampy elektronowe diody triody i pentody.html


- elektronika i schematy- - fachowiec gitarowy - Wzmacniacze - Lampy elektronowe diody triody i pentody
2016-12-24 01:43:01, c33b41d8 #2739
Gitara | Wzmacniacz |Przedwzmacniacz | Gitara basowa | Pickup | Lutnik | Glosniki